Vroeger praatten we over elkaar, nu met elkaar


Vroeger praatten we over elkaar, nu met elkaar

De lerende organisatie in Almere: de omgekeerde toets

Inkomensconsulenten en leden van het wijkteam in Almere bespreken ingewikkelde casussen van cliënten met elkaar. Ze hebben immers hetzelfde doel voor ogen: mensen op de lange termijn weer duurzaam op de rails krijgen. Zo brengen zij ook de lerende organisatie in de praktijk.

 

Aan het einde van de dag zag teamleider handhaving, inkomen en intake Robin Driessen hoe een van zijn inkomensconsulenten met een somber gezicht zijn jas aantrok. Dat was Mike Bos-van Vulpen. Hij had geen geweldige dag gehad, vertelde hij. Hij had niemand afgewezen voor een uitkering. “Is dat dan de bedoeling?”, vroeg Robin. “Zeker”, reageerde Mike. “De Participatiewet is in het leven geroepen om de uitkeringsverstrekking strenger te maken.”

Dit gesprek, nu bijna een jaar geleden, ­zette Robin aan het denken over de doelmatigheid van deze aanpak. Zelf had hij bij de gemeente Almere net de overstap gemaakt van de stafdienst bedrijfsvoering naar de afdeling Werk en Inkomen. Als aanvragers een uitkering kregen, hield het voor de inkomensconsulenten op. “Of klanten uiteindelijk een duurzaam perspectief krijgen, daar werd niet naar gekeken. Voor mij was het duidelijk dat inkomensconsulenten meer ruimte moeten krijgen om het doel van de wet – en niet de letter van de wet – toe te passen. Onze norm is niet om zoveel mogelijk bijstandsaanvragen af te handelen, maar om de cliënt zijn eigen weg weer te laten vinden.”

Vast in een juridische molen

Daniël Bootsma worstelde met soortgelijke zorgen. Hij is maatschappelijk werker bij Zorggroep Almere in een van de zestien wijkteams in de stad en voelde zich bij de gemeente vaak niet gehoord. Zijn cliënten in probleemwijk Stedenwijk hebben vaak mentale en psychische aandoeningen. “Ze kunnen uitstekend praten, maar wat er echt aan de hand is zie je aan de buitenkant niet.” Veel van zijn klanten kwamen naar aanleiding van hun aanvraag bij de gemeente in een juridische molen terecht zonder dat ze daarmee een stap verder kwamen. “Ik liep bij de gemeente hierover vaak tegen een enorme muur op, wat me erg frustreerde.”

 

‘Als je iets duurzaams tot stand wil brengen, heb je elkaar nodig’

 

Afgelopen zomer startte de gemeente Almere met een pilot waarbij Werk en Inkomen en wijkteams ingewikkelde casussen met elkaar bespreken. Dat is leren en doen tegelijk. Een logische stap, vindt teamleider Robin. “Als je iets duurzaams tot stand wilt brengen heb je elkaar nodig. Onze stelregel is: wat kan ons besluit op de lange termijn opleveren voor de cliënt en de maatschappij? Als je die lijn volgt, ga je andere besluiten nemen.”

Nieuwe mogelijkheden

In hun gezamenlijk overleg bekijken de deelnemers de hele context van de cliënt en passen daarop de omgekeerde toets toe (zie kader). Zo kende de gemeente voor een periode een uitkering toe aan een verslaafde jongen zonder eigen woning, op voorwaarde dat hij zich laat behandelen, begeleiden en zijn geld laat beheren. Een grote verandering, want deze casus zat juridisch al jarenlang muurvast. De jongen heeft nu een eigen kamer, zodat hij niet meer bij zijn zussen of in een auto hoeft te wonen. “De toekenning van de uitkering is ingezet als middel om zijn leven weer op orde te krijgen”, zegt maatschappelijke werker Daniël. “Voor het eerst in jaren heeft hij de mogelijkheid een eigen bestaan op te bouwen.”

De Participatiewet biedt ruimte

Voor inkomensconsulent Mike betekent de nieuwe werkwijze een grote omslag. “Ik heb eerder gewerkt bij het beheersteam en uitgebreide cursussen gevolgd om fraude te bestrijden. Als inkomensconsulent luisterde ik vanuit de vraag: Wat klopt er niet in dit verhaal? De omgekeerde toets zag ik helemaal niet zitten.”

Nu kijkt hij wat mensen op de lange termijn nodig hebben om uit de uitkering te blijven en zorgt hij ervoor dat andere overlegpartners betrokken worden om de beste oplossing te vinden. Naast zijn bureau hangt een prijslijst van maatschappelijke kosten. Een kind uit huis plaatsen: 53.500 euro. “Dat neem ik nu mee in mijn overwegingen. De Participatiewet is wel streng, maar biedt ook meer ruimte dan voorheen. Als je je besluit goed beargumenteert, is er veel mogelijk.”

Klant is beginpunt

Daniël is er blij mee. “De pilot is bijna een intervisietraject”, zegt hij. “Het leerrendement is heel hoog. Het wijkteam leert over wetmatigheid, Werk en Inkomen leert meer over de context, bijvoorbeeld wat de gevolgen zijn als een bepaalde uitkering niet toegekend wordt. Want hoe komt deze persoon dan aan zijn geld?”

Robin stimuleert zijn team om de beschikbare wettelijke ruimte te benutten. “Inkomensconsulenten gaan vaak aan de veilige kant zitten door de wet strikt uit te voeren. Ik zeg: ‘Het is jouw vak, jij weet het beste wat nodig is. Twijfel je, vraag het dan aan een collega. Kom je er dan nog niet uit, vraag het aan mij.’.”

De wet als afsluiter

Samen brengen ze in Almere de lerende organisatie in de praktijk. Op de langere termijn zal het klantenbestand van de gemeente een stuk kleiner zijn, is de overtuiging van Robin. “Het betekent ook dat we altijd aan de mensen in onze omgeving blijven vragen of we het nog goed doen. Dit is nooit klaar.”

“Ik zie dat mensen veel lekkerder in hun vel zitten”, zegt Robin. “Vroeger praatten we over elkaar, nu praten we mét elkaar. Eerst was de wet het beginpunt, nu is de wettelijke toets de afsluiter van het traject. ‘Bizar dat we het ooit anders deden’, zeggen de pilotdeelnemers nu.”

Tekst: Sigrid van Iersel
Foto: De Beeldredaktie

almere

Vakmanschap op de kaart: inspirerende initiatieven en activiteiten van gemeenten  binnen het sociaal domein. Daar hoort Almere ook bij.

Wat is de omgekeerde toets?

Bij de omgekeerde toets, ontwikkeld door Stimulansz, begin je niet bij de letter maar bij het doel van de wet. Je denkt mee met de burger over het effect dat hij wil bereiken en kijkt of dit past binnen de doelstelling van de wetten van het sociaal domein. Vervolgens ga je na welke wettelijke instrumenten je hebt om dit doel met en voor de burger te realiseren. De wet biedt vaak meer mogelijkheden dan je denkt, is de ervaring.

Meer informatie: www.deomgekeerdetoets.nl

 

Leren van elkaar

Daniël Bootsma (maatschappelijk werker) en Mike Bos-van Vulpen (inkomensconsulent gemeente Almere) zitten samen in de casusbehandeling van de pilot. Per casus bekijken ze welke oplossing de beste is. Dat doen ze door met elkaar te praten en te vertellen waarom ze iets doen en vanuit welke rol. Daniël: “Wat zijn bijvoorbeeld de consequenties als mijn cliënt zwartwerkt? In deze werkgroep toetsen we op anonieme basis hoe de gemeente ingrijpt.”

Mike: “Wij handhaven dan niet, maar we vertellen wat de gevolgen zijn van zwartwerken. Misbruik van voorzieningen blijven we bestrijden.”

Samen leren werkt bijzonder aanstekelijk, omdat wereld- en zelfbeelden ter discussie komen te staan. Daniël: “Door deze contacten zie ik een enorme verandering bij inkomensconsulenten. Bij sommigen kreeg ik eerst geen voet tussen de deur. Ze waren vooral heel goed in het toepassen in de wet. Nu zeggen zij: ‘Zullen we deze persoon eerst een half jaar een uitkering geven?’ En bij een escalatie wordt een consulent niet van de zaak gehaald. Heel goed, daarmee creëer je een leereffect.”

Mike: “Mijn belangrijkste leerervaring is dat we nu naar de klant kijken. Toen ik hier begon keken we allereerst naar de wet.” “Met wetskennis en psychosociale kennis vullen we elkaar aan en kunnen we veel beter maatwerk toepassen”, vult Daniël aan. “De uitkering kan een middel zijn waarbij we voorwaarden kunnen stellen om de cliënt in beweging te brengen.”

 

Deel dit artikel!

Wellicht vind je dit ook interessant:

70:20:10-leren in de Amsterdamse praktijk Wil je weten wat waardevol is voor klant en stad, dan moet je op de werkvloer zijn.
Het kan altijd beter Drie stappen vooruit en twee terug. Als lerende organisatie is Werkplein Drentsche Aa altijd in beweging.
Groepsgericht werken wil ik vaker toepassen Klantmanager Participatie Nathalie Lurken en Wmo-consulent Chantal Thijssen vonden het kijkje in elkaars keuken erg leerzaam.
09//2017

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

code

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

09//2017