We delen oplossingen waarvan ik het bestaan niet eens wist
Topklas Eenvoudig Maatwerk

In de Topklas Eenvoudig Maatwerk ontdekken professionals als actieonderzoeker hoe ze optimaal maatwerk kunnen leveren in hun gemeente. Ze gaan als activist aan de slag met een probleemgezin en analyseren als onderzoeker waar ze tegenaanlopen op zoek naar oplossingen. Beoogd resultaat: burgers de hulp geven die ze nodig hebben én zwakke plekken in het beleid aanpakken.

Trots op je vak schoof eind oktober aan bij een sessie van de Topklas Eenvoudig Maatwerk, waarin de deelnemers de bevindingen van hun onderzoeksprojecten bespraken. Welke hobbels ervaren ze? “Het gedachtegoed van maatwerk wordt niet breed gedragen in de top”, klinkt het. En: “Het is ja zeggen, maar nee doen.” Hier zijn pioniers aan het woord die soms tegen ‘oude cultuur’ aanlopen. “Niet iedereen denkt erover zoals ik, ze ontkennen het probleem. Hoe krijg ik ze mee?”, vraagt iemand.

‘Er ontstaat een waardevol netwerk, waardoor mijn blik sterk verbreedt’

Mooie proeftuin
De topklas is een uitgelezen kans om met andere gemeenten te sparren, vindt actieonderzoeker Hugo de Haan, adviseur uitvoering van de gemeente Zaanstad. “Welke oplossingen hebben zij en wat kan ik daarvan leren? Normaal is daar geen tijd voor. Nu ontstaat er een waardevol netwerk, waardoor mijn blik sterk verbreedt. Goed voor mij, goed voor Zaanstad.”

Beleidsmedewerker Jan Hendrik Buitendijk van de gemeente Leeuwarden noemt de topklas een mooie proeftuin voor het werken met Maatwerkbudget: “Als beleidsmedewerker faciliteer ik de wijkteams, ook als het gaat om maatwerk. Daar wil ik zo goed mogelijk voor toegerust zijn. De topklas biedt mij de gelegenheid om hier de tijd in te steken die nodig is, om te beginnen in twaalf intensieve bijeenkomsten.”

Heel gedreven
Tijdens de discussie over de actieonderzoeken stuurt docent Albert Jan Kruiter bij als een van de deelnemers doordraaft: “Pas op, je bent nu te veel activist. Neem afstand, stap in de rol van onderzoeker en analyseer wat er aan de hand is.” Hugo herkent dit mechanisme: “Als activist ben je heel gedreven: ‘Dit moet anders en ik weet hoe!’ Dat kan ontaarden in een kokervisie. Mijn collega Sarah Timmer, ook topklasdeelnemer, zegt dan: ‘Ho, gas terug, kijk even naar het grotere plaatje! Wat gebeurt hier, welke vragen kunnen we stellen en welke conclusies kunnen we trekken?’ Zo houden we elkaar in evenwicht.”

‘In de topklas denken collega’s van andere gemeenten mee over ons maatwerkplan’

De Zaanse case is die van een dakloze alleenstaande moeder met kind. Hugo: “Wij streven naar een urgentieverklaring voor een sociale huurwoning. Komt die er niet, dan gaat de dure opvang door en komt dit gezin nooit in reguliere huisvesting. De wachttijd hier is twaalf jaar!” De professionals hebben niet alleen te maken met het maatschappelijk domein, maar ook met het stedelijk domein en het stelsel van vergunningen. Hugo: “In ons maatwerkplan zoeken we naar balans – hoe kunnen we dit zo goed mogelijk samen oppakken? – en zoeken we naar verbeterpunten in het vergunningenbeleid en in de organisatie van de opvang. De collega’s uit de topklas denken daarover met ons mee.” 

In de actiemodus
Jan Hendrik ziet zichzelf niet als activist maar als pragmaticus. “Handelen naar beste weten en zien wat je tegenkomt. Niet uitgaan van de beren op de weg, maar van de mogelijkheden.” Toen hij een pilot met maatwerkbudget voorstelde, zei de gemeente: ‘Geen pilot, we voeren het meteen integraal in. En jij mag het doen.’ “Ik sta nu dus vooral in de actiemodus – het reflecteren en onderzoeken moet nog komen. Bij de opzet kan ik de expertise en ervaringen uit de topklas goed gebruiken. Zo willen wij in Leeuwarden ‘regelluw’ werken met het maatwerkbudget, terwijl andere gemeenten juist beperkingen hanteren. Daar hebben ze hun redenen voor; die leer ik nu kennen.”

Coach en sparringpartner
Alle actieonderzoekers hebben in hun eigen organisatie een coach vanuit de City Deal Eenvoudig Maatwerk (zie kader). Jan Hendriks coach is als projectleider City Deal nauw betrokken bij het Maatwerkbudget waar hij trekker van is. “Waar wij in de Topklas mee bezig zijn, is hetzelfde als waar zij en ik binnen de gemeente mee bezig zijn. Het loopt allemaal in elkaar over.”

In Zaanstad fungeert de projectleider Maatwerk als coach. Hugo: “Zij kent de materie en is onze liaison officer richting directie en andere afdelingen. Als wij iets bij haar aankaarten, brengt zij het verder in de organisatie. En we sparren met haar.”
Zaanstad wil het model van actieonderzoek breder invoeren, laat Hugo weten. “Zaanstad heeft in samenwerking met het Instituut voor Publieke Waarden een maatwerkklas opgezet, van waaruit verschillende teams maatwerkplannen maken volgens de actieonderzoeksgedachte. Sarah en ik zijn betrokken en brengen onze kennis en expertise in bij de maatwerkplannen.”

‘We weten elkaar inmiddels ook tussentijds te vinden; ik wil het netwerk graag levend houden’

Over en weer
Wat Hugo betreft krijgt de topklas een vervolg. “Het loopt formeel dit jaar af, maar ik wil het netwerk graag levend houden. We weten elkaar inmiddels ook tussentijds te vinden. Ik heb al cases besproken met Leeuwarden, Utrecht en Amsterdam. Een eyeopener was het OMPG-team ((Overlastgevende) Multi Probleem Gezinnen, red.) van Amsterdam, dat zelfstandig urgentieverklaringen kan uitgeven tot een bepaald maximum. Een mooi idee dat wij willen overnemen.”

Met Leeuwarden besprak Hugo de inrichting van het Maatwerkbudget. “Hoe werk je samen met de wijkteams, hoe komt een donatie tot stand, welke werkinstructies zijn er? Deze contacten leidden al tot aanpassingen over en weer.” Jan Hendrik vult aan: “Voor het delen van kennis is er nu ook het platform Mooi Maatwerk (zie kader, red.). Goed dat die mogelijkheid er nu ook is.”

Zonder topklas delen gemeenten nog onvoldoende met elkaar, meent Hugo. “Je hebt dat zetje in de rug nodig, anders gebeurt het niet.” Jan Hendrik onderschrijft dit: “Zeker op casusniveau overleggen gemeenten nauwelijks met elkaar. In de topklas worden zaken gedeeld waarvan je het bestaan niet eens wist. Zo was het werken met urgentiewoningen voor mensen met woningnood nieuw voor mij. Een mooie oplossing; interessant om in het achterhoofd te houden.”

‘Je moet je hele werk zien als maatwerk en durven afwijken van regels’

Leergeld
In Zaanstad probeert men trends te destilleren uit de toekenningen voor maatwerkbudget. Hugo: “Als je ziet dat er veel naar opvang gaat, kun je kijken of dat te maken heeft met hoe de opvang is geregeld. Of als het aantal voorschotten voor broodnood toeneemt, heeft dat dan te maken met de uitkeringen? We oordelen niet in termen van goed of fout, maar kijken puur naar wat er aan de hand is. Maatwerkbudget is ook leergeld: je leert ervan wat je beter kunt doen.”

“Je moet je hele werk zien als maatwerk”, besluit Hugo. “Durven afwijken van regels, doen wat nodig is. Hoe je dat doet, wordt goeddeels bepaald door de context, denk aan externe partners als woningcorporaties en verzekeraars. Daarom moet je ook hen zien mee te krijgen in die maatwerkgedachte.”

Na een intensieve bijeenkomst gaat de Topklas uiteen. Laatste opmerkingen op de flip-over: ‘De waan van de dag regeert’ en: ‘Cultuur is hardnekkig.’ Er is nog veel te doen, maar de actieonderzoekers komen eraan.

Tekst Jan Dobbe
Beeld Annelies van ’t Hul

Topklas en City Deal Eenvoudig Maatwerk

De Topklas Eenvoudig Maatwerk telt 25 deelnemers uit de zeven gemeenten die meedoen aan de City Deal Eenvoudig Maatwerk Amsterdam, Delft, Den Haag, Leeuwarden, Tilburg, Utrecht en Zaanstad. Samen zoeken zij naar nieuwe manieren om het sociaal domein in te richten. In de topklas, opgezet en begeleid door de School voor Publieke Waarden van het IPW, worden de professionals actieonderzoekers: ze experimenteren met maatwerk voor probleemgezinnen die in de reguliere regelgeving tussen wal en schip vallen en kijken waar de kink in de kabel van het beleid zit.

Platform 1sociaaldomein.nl

1sociaaldomein.nl is er voor iedereen die beroepsmatig betrokken is bij het sociaal domein. Dit landelijke online platform verbindt welzijns-, zorg- en ggz-professionals met elkaar: uitvoerenden, teamleiders, gemeenteambtenaren, adviseurs en onderzoekers. Zij helpen elkaar met het beantwoorden van vragen, leren van elkaars ervaringen en bouwen zo samen aan een sterker sociaal domein. Meer weten? Ga naar www.1sociaaldomein.nl.

Deel dit artikel!

© COPYRIGHT DIVOSA 2019