Teambudget brengt versnipperd hulpverleningsveld bijeen
Projectleider Anneke Ensink, gemeente Amsterdam

Het Teambudget in Amsterdam werkt, voor klant én hulpverlener. Met geld uit het budget kunnen hulpverleners kleine problemen klein houden – snel en met minimale verantwoording. Ze beslissen zelf, maar wel in collegiaal overleg. Een leerzaam proces dat het vakmanschap vergroot. Integrale samenwerking in optima forma.

Eind 2016 startte een pilot met acht wijkteams van Samen DOEN, medio 2019 werken zo’n zevenhonderd hulpverleners van zestig teams in het hele sociaal domein met het Teambudget. Wat is het geheim?, wil Trots op je vak weten van projectleider Anneke Ensink, tevens voorzitter van het Amsterdamse Doorbraakfonds.

Waarom het Teambudget?
“Het Doorbraakfonds is bedoeld voor ondersteuning van burgers die klem zitten en niet snel geholpen kunnen worden in de reguliere schuldhulpverlening. Daar kwamen aanvragen voor luttele bedragen binnen; te klein voor het fonds vonden wij, want over kleine bedragen kunnen hulpverleners prima zelf beslissen. Zo ontstond het Teambudget: een eigen budget om met kleine noodhulp escalatie te voorkomen en een groot verschil te maken voor de klant. Het blijkt daarnaast een mooie aanjager voor integrale samenwerking en van elkaar leren: hulpverleners met verschillende achtergrond denken met elkaar na over hoe de klant het best geholpen kan worden.”

‘Voor snelle communicatie zijn hulpverleners een appgroep gestart; werkt super’

Hoe werkt het?
“De multidisciplinaire overlegteams bestaan in elk geval uit een inkomensconsulent en een voorzieningenexpert en zijn nooit groter dan tien tot vijftien mensen. Aanvragen voor noodhulp worden aan het hele team voorgelegd en samen besproken – anoniem, in de trant van ‘moeder van drie kinderen met een uitkering’. De klantmanager weet wat de klant op maat nodig heeft en de inkomensconsulent kan op de rem trappen als iets niet rechtmatig is. Uiteindelijk moeten minimaal drie leden akkoord zijn met een donatie. Voor snelle communicatie zijn de hulpverleners zelf een appgroep gestart, wat super werkt. Uiteenlopende kennis wordt simpel en laagdrempelig gedeeld.”

Kun je daar voorbeelden van geven?
”Zeker! Uit een Ouder- en Kindteam komt de vraag of er een laptop gekocht kan worden voor een basisschoolleerling. De voorzieningenexpert laat dan weten: dat hoeft niet, daar is een voorziening voor, waarna hij of zij het verzoek verder afhandelt of doorverwijst. Ander voorbeeld: om daklozenopvang te voorkomen hebben we weleens 250 euro uit het Teambudget verstrekt om een schuur tijdelijk bewoonbaar te maken. Via andere wegen lukt dat nooit zo snel. En een laatste voorbeeld: omdat zijn moeder wegens psychiatrische problemen werd opgenomen, ging de zoon tijdelijk bij een pleeggezin wonen. Dat gezin vroeg 15 euro pleegvergoeding per dag. Normaliter moet de moeder daar toestemming voor geven, maar omdat zij op dat moment in een waan leefde en daardoor angst voor instanties had, zou ze opname weigeren – met alle gevolgen van dien. Door twee weken opvang te vergoeden uit het Teambudget hebben we veel ellende kunnen voorkomen.”

‘Door twee weken opvang te vergoeden uit het Teambudget hebben we veel ellende kunnen voorkomen’

Wat vinden de hulpverleners van het Teambudget?
“Zij zijn unaniem enthousiast. Het samen beslissen en de snelle afhandeling in korte lijnen waarderen zij zeer. Ook de onderlinge netwerken die ontstaan zijn zeer waardevol. Ze weten elkaar nu ook voor andere zaken eerder te vinden.”

Wat betekent dit voor de rol van de teamleider?
”De opzet is dat de teams het onder elkaar regelen en zo beter worden in hun vak. Als er een teamleider bij aanschuift, gaat die onbedoeld toch bepalen. Teamleiders moeten dus terugtreden, maar ondertussen wél stimuleren dat het Teambudget wordt gebruikt. Het is immers een middel geworden om het behoorlijk versnipperde hulpverleningsveld in de gemeente bij elkaar te brengen – heel simpel met een groepsapp. Teamleiders kunnen dat uitdragen.”

‘Gewoon doen en zien wat je ervan leert’

Is dat nodig?
”Jazeker. Hulpverleners moeten wennen aan die verantwoordelijkheid. Beslissen over geld zit niet in hun systeem, dat vinden ze ingewikkeld. Ze zijn bang voor willekeur of voor de aanzuigende werking van het budget. Dan is het aan de teamleider om te zeggen: ‘Gewoon doen en zien wat je ervan leert.’ Uiteraard moeten mensen wel minimale kennis hebben van schulden en schuldhulpverlening. En van de – op zich simpele – techniek achter het budget. Dus moet je mensen op cursus sturen. Overigens hebben we als regel ingevoerd dat hulpverleners van 20 procent van hun beslissingen spijt mogen hebben. Als ze er maar van leren.”

Hoe regel je het technisch?
”We vonden software die het mogelijk maakt de teams een eigen bankrekening met pinpas te geven. Beheer en rapportage zijn ondergebracht in een stichting (zie kader), daar hebben de teams geen omkijken naar. Ieder team krijgt 2.000 euro, maar er staat nooit meer dan 500 euro op de rekening. Klanten krijgen de pinpas mee met daarop precies het bedrag dat zij nodig hebben. Eventueel worden zij begeleid door de hulpverlener. Contact geld opnemen met de pas kan niet, dus zien we exact waar klanten het geld aan uitgeven, heel transparant. Krijgt iemand 40 euro voor medicijnen, dan zien we of dit bedrag inderdaad bij een apotheek wordt besteed. Gebeurt dat elders, dan spreken we de klant daarop aan. Dan nog is de schade maar 40 euro, dus te overzien.”

‘In de appgroep zie je welke afwegingen hulpverleners maken – en dat die vaak anders zijn dan de aannames van de beleidsmakers’

Zo te zien een waterdicht systeem.
”Het banksysteem is de crux van het Teambudget. Het maakt alles transparant en biedt mogelijkheden voor data-analyse. En in de appgroep zie je welke afwegingen hulpverleners maken – en dat die vaak anders zijn dan de aannames van beleidsmakers. Overigens blijkt in de praktijk dat haast geen enkel team het hele budget opmaakt. Deels uit voorzichtigheid van de hulpverleners, deels door de goede en zorgvuldige kennisuitwisseling; vaak kunnen klanten uit andere potjes geholpen worden. Er wordt dus ook beter gebruikgemaakt van reguliere voorzieningen, een bijkomend positief effect. Ook al wordt het Teambudget niet aangesproken, de klant wordt wel beter geholpen.”

Welke hobbels moeten teams nemen die met het Teambudget willen gaan werken?
”Behalve dat hulpverleners moeten wennen aan geld uitgeven, is het lastig om overlegteams te vormen met mensen die elkaar niet goed genoeg kennen. Zo ontmoeten hulpverleners binnen Wijkzorgnetwerken elkaar slechts incidenteel aan wijktafels. Omdat ze zakelijk niet met elkaar te maken hebben, lossen ze problemen liever binnen hun eigen organisatie op dan met hulp van een ander. Voor deze groep zou het samenwerken in een teambudget echter geweldig kunnen werken. Daarvoor is meer nodig dan alleen een appgroep – denk aan regelmatige bijeenkomsten om casuïstiek te bespreken. Dat werkt, hebben we gezien. Ook dit kan de teamleider faciliteren.”

Wat leert Amsterdam van het Teambudget?
”Dat kleine ingrepen enorm kunnen helpen. De beste tips en trucs uit de groepsapps zetten we op www.vraagmij.nl, dat door steeds meer hulpverleners wordt geraadpleegd. Hier kunnen hulpverleners hun expertise aanbieden, waarop andere hulpverleners hun hulp in kunnen roepen. Maar ook uit de bankrapportages en de appgroepen leren we veel. Zo wordt nu onder andere gewerkt aan betere ondersteuning bij huurproblemen en vervoerskosten. Als door de hele stad het Teambudget voor vervoerskosten wordt gebruikt die normaliter niet binnen de regels passen, dan is het tijd de vervoersregeling nog eens onder de loep te nemen.”

Amsterdam is enthousiast. Volgen al meer gemeenten?
”Ja, onder andere Leiden, Zaanstad, Utrecht, Den Haag, Delft en Purmerend willen ons voorbeeld volgen en gaan werken met appgroepen, gezamenlijke bankrekening en pinpas. Dat gaat de goede kant op.”

Tekst: Jan Dobbe
Beeld: Peter Strelitski

Stichting Uitvoering Maatwerk

Het beheer van gemeentelijke budgetten en de begeleiding van de wijkteams in de methodiek en techniek van het Teambudget is ondergebracht bij stichting Uitvoering Maatwerk. Lees meer op www.uitvoeringmaatwerk.nl.

Deel dit artikel!

© COPYRIGHT DIVOSA 2019