Creatieve oplossingen met maatwerkbudget
Lerende praktijk in Groningen

Meer vanuit de behoefte, minder vanuit het systeem. De gemeente Groningen werkt sinds kort aan maatwerk voor bewoners. Niet alle medewerkers durven meteen in creatieve oplossingen te denken, maar in de voormalige gemeente Ten Boer (dat nu tot Groningen behoort) hebben ze positieve ervaringen.

Een nieuw onderkomen aanschaffen voor iemand met psychische klachten die in de wijk voor veel overlast zorgt, dat is een ongebruikelijke oplossing, al was het maar omdat huizen niet in de gemeentelijke inkoopcatalogus voor zorg staan.
Toch overweegt de gemeente Groningen om mee te betalen aan een specifieke woning voor een van haar inwoners. De man in kwestie kreeg lange tijd ondersteuning van een goede kennis, die deze taak graag op zich nam. Toen deze verhuisde, naar een plek verder bij hem vandaan, ontstond het idee om de man mee te verhuizen en een kleine aangepaste woning voor hem in te richten.
“De inwoner behoudt zijn goede en vertrouwde begeleiding, de gemeente bespaart op kosten voor dagbesteding en begeleid wonen en de buurt heeft niet langer overlast,” somt Rudy Kok de voordelen van deze investering op. Kok is projectleider bij het Doorbraakproject van de gemeente Groningen, gericht op het werkgebied van Ten Boer. In dit project wordt geëxperimenteerd met zo vroeg en integraal mogelijk werken en het vereenvoudigen van de beslisstructuur om te achterhalen of dit de ondersteuning aan de inwoners verbetert.
Kok: “Consulenten van het wijkteam kijken gewoonlijk naar het eigen aanbod en komen dan uit bij beschermd wonen. Tegenwoordig dagen we hen uit om over de grenzen van inkoop heen te kijken. We onderzoeken wat de bewoner zelf kan bijdragen aan de aanschaf en wat dan overblijft voor de gemeente. Het inrichten van de nieuwe woning kost ongeveer 30.000 euro, maar die investering heeft de gemeente waarschijnlijk binnen een jaar al terugverdiend.”

‘We dagen consulenten uit om over de grenzen van inkoop geen te kijken’

Doorbraakproject
De werkwijze in Ten Boer heeft een voorgeschiedenis. De voormalige gemeente Ten Boer, ten noordoosten van de stad Groningen, had mede vanwege de kleinere schaal de groep kwetsbare inwoners (900 mensen op een totaal van 7200 inwoners) goed in beeld. Hierdoor was Ten Boer goed in staat om bij de ondersteuning van deze groep tot integrale oplossingen te komen. Die integrale aanpak bleek een succes: meer inwoners kregen passende hulp, de klanttevredenheid was hoog én de gemeente hield jaarlijks geld over.

Sinds de gemeentelijke herindeling van begin 2019 hoort Ten Boer bij de gemeente Groningen, maar als kleine gemeenschap wilde het haar eigen werkwijze voortzetten zodat de verworvenheden behouden zouden worden. Aanvankelijk was het de bedoeling om voor de ondersteuning van de inwoners in Ten Boer een integraal budget te isoleren binnen begroting van de nieuwe gemeente. De technische uitvoering daarvan bleek begrotingstechnisch te complex. Maar het idee achter de samenvoeging van budgetten – om integrale oplossingen te kunnen faciliteren - is gebleven, vertelt Mazanga Halley, programmaleider voor de beleidsonderdelen Wmo, beschermd wonen, maatschappelijke opvang en zorg &veiligheid van de gemeente Groningen. “We werken met een integraal maatwerkbudget.”

Creatieve oplossingen
De belangrijkste ervaringen met het maatwerkbudget tot nog toe? Kok: “Consulenten zijn meer gefocust op creatieve oplossingen en maatschappelijke opbrengsten, zoals het voorbeeld van de aangepaste woning laat zien.”

Maar er zijn ook risico’s, geeft hij aan. “Zo kan het wijkteam de benodigde zorg niet meer met een druk op de knop inkopen. En het idee is nog steeds dat het team zo direct mogelijk kan beslissen, maar dat valt met de langere lijnen in de gemeente Groningen niet altijd mee. We hebben daarom een extra ontregelaar aangesteld om het team zoveel mogelijk te ontlasten. Daarin wordt geïnvesteerd, want het uitgangspunt is echt om de burger centraal te zetten.”

‘De vrijheid om onderscheid te maken is een leerproces’

Een ander risico is het onderscheid dat soms tussen inwoners wordt gemaakt. Als de ene bewoner de inrichting van de aangepaste woning vergoed krijgt, waarom moet een andere bewoner het dan doen met verouderde spullen? Je moet dat goed kunnen motiveren en daarin heel transparant zijn, aldus Kok. “Die vrijheid is een leerproces. Daarom nemen consulenten de casuïstiek met elkaar door. De kwesties liggen vaak buiten hun comfortzone, dus ze moeten dan echt de grenzen durven opzoeken.”

Dat vraagt overigens ook om ondersteuning van de aanpak door de beleidsafdelingen, ondersteunende diensten en de drie verantwoordelijke wethouders. “Het is belangrijk dat de gemeentelijke organisatie voor bestuurlijke rugdekking zorgt, zodat we de inwoners echt centraal kunnen zetten.”

Stapelaars
Behalve het wijkteam van Ten Boer werken ook andere Groningse wijken aan integrale oplossingen. De gemeente Groningen heeft 240 huishoudens in kaart gebracht die voorzieningen stapelen en samen een onevenredig grootberoep doen op het budget in het sociaal domein – vaak enkele tonnen per gezin per jaar per huishouden. Halley: “Ook voor deze gezinnen gaan we allereerst kijken naar de ondersteuningsbehoefte: wat speelt er precies en hoe kunnen we daar het beste op aansluiten? We gaan met elkaar nadenken over de slimste oplossing – die waarschijnlijk ook goedkoper is – in plaats van in zuilen te denken.”

‘Het opvolgen van beleidsinstructies is soms duurder dan een maatwerkoplossing’

“Onze grootse uitdaging is om collega’s zo ver te krijgen dat ze voortaan creatieve oplossingen zoeken met het oog op de maatschappelijke opbrengst”, vervolgt Halley. “Als je altijd gericht was en bent aangestuurd op wetten en regels, dan is dat best moeilijk. Soms is het opvolgen van beleidsinstructies duurder en pakt het slechter uit voor bewoners dan maatwerkoplossingen. Maar in de praktijk zie ik dat mensen nog vaak ruim binnen de grenzen van de wet blijven, terwijl er veel meer mogelijk is. Daarom richten we ons allereerst op consulenten die uit zichzelf al warmlopen voor deze aanpak. Met hun positieve ervaringen kunnen zij andere medewerkers enthousiast maken.” 

Auteur: Sigrid van Iersel
Beeld: Kees van de Veen

Deel dit artikel!

© COPYRIGHT DIVOSA 2019