Mobility Mentoring - Hadja Jungman


Mobility Mentoring helpt klanten in armoede uit het drijfzand

Nieuwe aanpak in Nederland

Hoe kunnen mensen met meerdere problemen blijvend aan de armoede ontsnappen? Nederlandse onderzoekers gingen op studiereis naar Boston en kwamen laaiend enthousiast terug met Mobility Mentoring. Wat maakt deze aanpak zo speciaal? En wat kunnen we er hier mee?

 

Klanten doen niet wat er is afgesproken, verschijnen niet op een afspraak of geven snel op. Heel wat professionals herkennen deze situaties uit hun eigen spreekkamer. De conclusie luidt vaak dat deze klanten niet willen, ongemotiveerd zijn. Maar wat als ze wel wíllen, maar niet kúnnen? Wetenschappelijke inzichten over de werking van het brein wijzen in die richting.

Blikvernauwing door chronisch geldgebrek

Geldtekort levert mensen veel stress op, waardoor het brein in de overlevingsstand gaat. Het gevolg is blikvernauwing: mensen hebben moeite om goede beslissingen te nemen, vast te houden aan hun plannen voor de langere termijn of verleidingen te weerstaan. Kinderen uit gezinnen met chronisch geldgebrek zijn op latere leeftijd minder vaak goed in staat om doelen en prioriteiten te stellen en door te zetten als het tegenzit.

Wat een eyeopener, dachten onderzoekers Nadja Jungmann, lector Schulden en Incasso bij Hogeschool Utrecht en Irene Jonker, onderzoeker bij Impuls Onderzoekscentrum maatschappelijke zorg, Radboudumc enkele jaren geleden. “Deze inzichten uit de hersenwetenschap en de psychologie geven woorden aan wat de werkvloer al lang ervaart”, zegt Jungmann. “Deze verklaringen leggen de onmacht bloot van klanten die om allerlei redenen in chronische stress leven.”

 

‘Voor het eerst lijkt er een aanpak te zijn die mensen in armoede langdurig helpt’

 

Bomvol inspiratie terug uit Boston

Hoe kunnen professionals deze inzichten gebruiken voor hulp aan mensen die door werkloosheid, schulden of andere problemen in grote stress leven? Jungmann en Jonker maakten vorig jaar met twee collega’s een studiereis naar Boston waar socialwork-organisatie EMPath samen met Harvard University een nieuwe methode ontwikkeld heeft die hierop inspeelt: Mobility Mentoring. Alle vier kwamen ze vol inspiratie terug. “Voor het eerst lijkt er echt een aanpak te zijn die mensen in armoede langdurig helpt”, zegt Jonker.

De aanpak leidt tot interessante resultaten. Uit een evaluatie in de staat Washington naar de bestrijding van onderwijsachterstanden torende Mobility Mentoring flink uit boven een andere effectieve krachtgerichte aanpak. Al na een jaar bleken de ongeveer vijftienhonderd gezinnen via Mobility Mentoring op 21 indicatoren significante vooruitgang te hebben geboekt. Bij de andere aanpak bleken de effecten kleiner en zichtbaar op minder indicatoren.

Mobility Mentoring in Nederland

Op weg naar een erkende interventie

Sindsdien zetten beide onderzoekers zich in om Mobility Mentoring in Nederland onder de aandacht te brengen. Jungmann verkent wat de aanpak kan opleveren voor gemeenten, Jonker is betrokken bij onderzoek bij instellingen voor maatschappelijke zorg. Ze zijn hun onderzoek tegelijkertijd gestart en willen in de zomer van 2019 hun bevindingen samenbrengen. Het doel is om tot een erkende interventie te komen die breed toegepast kan worden in wijkteams, maar ook in de specialistische hulpverlening, zoals re-integratie, maatschappelijke zorg en schuldhulpverlening.

Alphen aan den Rijn is de afgelopen maanden druk in de weer geweest met een intensief opleidingsprogramma voor professionals. Samen met de onderzoekers heeft de gemeente Mobility Mentoring afgestemd op de lokale context. Ook Amsterdam, Den Haag, Hardenberg en Enschede zijn van plan om Mobility Mentoring of elementen daarvan te verweven in hun werkwijze.

Brug naar Zelfredzaamheid

Een belangrijk instrument in de aanpak is de Brug naar Zelfredzaamheid. Dit instrument ondersteunt mensen die bij de dag leven en de samenhang tussen problemen op meerdere levensdomeinen niet meer overzien. Daardoor lukt het hun niet om doelen te stellen om uiteindelijk duurzaam economisch zelfredzaam te worden.

De Brug helpt klanten om de samenhang tussen bijvoorbeeld financiële problemen, werkloosheid, opvoedingsproblemen en huisvesting te visualiseren. Zo krijgen ze zicht op hun hele situatie: alle pijlers onder de brug moeten stevig genoeg zijn, alleen dan kun je erop lopen. “De klant maakt zijn eigen analyse, ontdekt de samenhang en bepaalt zelf waar hij over bijvoorbeeld twee jaar wil staan”, zegt Jungmann. “Het is zijn eigen verhaal, niet dat van de hulpverlener.”

 

De ervaringen in de VS laten zien dat mensen met een beloning vaker en sneller doen wat er is afgesproken’

 


Schoenen als beloning

De begeleiders helpen om prioriteiten aan te brengen in deze doelstellingen. Ze nemen niets over, maar doen dienst als ‘sociale steigers’ om hen blijvend uit het drijfzand te halen. Vaak passen ze ook beloningen toe om klanten te stimuleren. “Chronische stress leidt ertoe dat een klant bij de dag gaat leven”, zegt Jungmann. “Tegelijkertijd vragen we vanuit de dienstverlening aan mensen om acties te ondernemen die hun pas op de lange termijn iets opleveren. Door mensen al op korte termijn te belonen voor acties waarvoor ze zich op korte termijn moeten inspannen, synchroniseren we baten en kosten van inspanning.”

De ervaringen in de VS laten zien dat mensen met een beloning vaker en sneller doen wat er is afgesproken. Zo zou een moeder geld krijgen als ze een bepaald formulier had ingevuld. Ze beloofde haar zoon dat hij daar sneakers van mocht kopen, vertelt Jungmann. “Haar zoon herinnerde haar daar elke dag aan. Ze regelde het extra snel, want ze gunde haar zoon die schoenen.”

Een goed gesprek in de ochtend

Naast concrete instrumenten zoals de Brug naar Zelfredzaamheid voorziet Mobility Mentoring in heel praktische dienstverleningsprincipes. De begeleiders plannen ingewikkelde gesprekken bij voorkeur in de ochtend, want dan kunnen de meeste mensen het helderst nadenken. Komt er een moeder binnen met een jengelende peuter? Een vrijwilliger neemt het kind mee naar de speelhoek, zodat de moeder rustiger het gesprek ingaat.

Een derde kenmerk van de aanpak is dat de hulpverleners hun klanten actief voorlichten over de invloed van (geld)stress op ons functioneren. Jonker: “Klanten gaan vaak gebukt onder schaamte en denken dat het aan hen ligt. Maar als ze horen dat improductief gedrag dat ze vertonen door de stress komt, staan ze veel meer open voor hulp.”

Echt de regie nemen

Het mooiste moment van hun studiereis was toen de onderzoekers zagen hoe klanten na enige tijd expert waren geworden en hun ervaringen over hun ontsnapping aan de armoede deelden met anderen. Jonker: “Mensen namen de afbeelding van de Brug mee naar vriendinnen, hingen hem op de koelkast en bespraken het met hun kinderen. Ze hadden zoveel eigenwaarde gekregen. Daar kreeg ik echt kippenvel van.”

“Deze methode geeft mensen de vrijheid om hun eigen pad te lopen”, vult Jungmann aan. “Mentoring betekent dat je naast iemand staat: je wilt hem of haar iets leren, maar je dringt niets op. Mensen mogen ook kiezen voor hun eigen ongeluk. Dat geeft een soort ontspanning. Dit is echt de eigen regie nemen over je leven.”

Tekst: Sigrid van Iersel
Foto’s: Annelies van ’t Hul

Wat is onderzocht?

Mobility Mentoring richt zich op duurzame economische zelfredzaamheid en daarmee op het wegnemen van bronnen van stress. Dr. Elizabeth Babcock van de socialwork-organisatie EMPath in Boston boekt hiermee in de Verenigde Staten opvallend positieve resultaten. De Nederlandse onderzoekers Nadja Jungman en Irene Jonker bekeken daarom wat de werkzame bestanddelen zijn van Mobility Mentoring om de methode toe te kunnen passen in Nederland. Dit project is uitgevoerd door Platform31, Hogeschool Utrecht en het Radboudumc.

Wat is de uitkomst?

Het onderzoek geeft een theoretische onderbouwing en beschrijving van Mobility Mentoring, hulpmiddelen, materialen en een trainingsmodule voor bijscholing van medewerkers in deze methode. De resultaten geven de mogelijkheid om dit als standaardinterventie in heel Nederland in te voeren.

Mobility Mentoring wordt inmiddels ingezet binnen verschillende programma’s gericht op onder meer re-integratie, maatschappelijke opvang, schuldenproblematiek en tienermoeders.

Meer informatie:

  • De publicatie ‘Mobility Mentoring. Hoe inzichten uit de hersenwetenschap leiden tot een betere aanpak van armoede en schulden’ (gratis download).
  • De publicatie ‘Using brainscience to design new pathways out of poverty’ van Beth Babcock, de ontwikkelaar van Mobility Mentoring (gratis download).

Hoe gaat het verder?

Hogeschool Utrecht en Platform31 hebben een netwerk opgericht van ruim veertig organisaties die (elementen van) Mobility Mentoring gaan verweven in de publieke dienstverlening. In dat kader worden ook evaluaties uitgevoerd.

Onderzoekscentrum Impuls gaat samen met haar samenwerkingspartners en meewerkende organisaties Krachtwerk doorontwikkelen, in de praktijk uitvoeren en verbeteren, met cruciale elementen van Mobility Mentoring en met ervaringsdeskundigheid. Doel: versterking van de sociaaleconomische fitheid van mensen in achterstandssituaties.

Dit onderzoek is op 1 mei 2017 gestart en heeft een looptijd van twee jaar. De uitvoering van Krachtwerk-trajecten met Mobility Mentoring vindt plaats tussen november 2017 en september 2018.

Alphen aan den Rijn is proeftuin

Als eerste gemeente is Alphen aan den Rijn begonnen met de inzet van Mobility Mentoring. De methode sluit goed aan bij de integraal georganiseerde hulp- en dienstverlening in deze gemeente. Bovendien werkte de gemeente al met de methodiek Sturen op Zelfsturing, waar Mobility Mentoring eveneens op aansluit.

De gemeente gaat inwoners nadrukkelijker ondersteunen om eigen doelen te stellen in de aanpak van sociale problematiek. Klantmanagers helpen klanten om zelf aan diverse leefgebieden te werken, zoals opleiding en de financiële positie. Ze leggen nadrukkelijk aan klanten uit wat de impact van stress is op gedrag en het ontwikkelen van plannen om de ontregelende effecten van stress te dempen. Ook gebruiken ze instrumenten als de Brug naar Zelfredzaamheid en beloningen om mensen te ondersteunen om in actie te komen. Deze pilot wordt uitgevoerd met Platform31 en de Hogeschool Utrecht. De evaluatie is in 2019 gereed.

Belangrijkste tips voor gemeenten

  • Breek samen met cliënten doelen op in zo klein mogelijke stapjes. Een mini-stap is bijvoorbeeld: maak tijd vrij in je agenda.
  • Maak formulieren veel eenvoudiger en houd moeilijke gesprekken in de ochtend.
  • Gebruik het hulpmiddel Mijn Werkblad, dat Divosa ontwikkeld heeft om werkzoekenden meer zelfsturing te geven
  • Vier de geslaagde trajecten van klanten die hun leven op de rails hebben gekregen. Hang de succesverhalen van klanten in de gangen van de publieksruimte. De verhalen van mensen die dit eerder meegemaakt hebben, werken enorm motiverend op klanten.

Vakkundig aan het werk

Wat werkt er nu echt bij interventies in het sociaal domein? Welke methode op het gebied van re-integratie is effectief? En wat is de beste manier om armoede te bestrijden? Om wetenschappelijk gefundeerde antwoorden te krijgen op dit soort vragen werken VNG, Divosa, UWV, ZonMW en de ministeries van SZW en VWS samen in het meerjarige kennisprogramma ‘Vakkundig aan het werk’. Het doel hiervan is: het ontwikkelen van nieuwe wetenschappelijke kennis waar de gemeentelijke uitvoeringspraktijk van kan profiteren. Uiteindelijk leidt dat tot een effectievere dienstverlening aan de burger.

Deze serie artikelen belicht recente onderzoeken in het kader van dit kennisprogramma en laat zien wat wel en niet werkt in het sociaal domein. Ook lees je hoe je er zelf mee aan de slag kunt gaan.

Meer informatie:

Tijdens de Dag van de Uitvoering op 21 september in Hengelo geeft Tamara Madern een lezing en een workshop over Mobility Mentoring. 

Deel dit artikel!

Wellicht vind je dit ook interessant:

Meteen aan de slag of eerst meer taal- en werkerva... Hoe helpen we vluchtelingen effectief aan het werk?
7 richtingaanwijzers voor de uitvoeringspraktijk Zeven onderzoeksresultaten waar gemeenten hun voordeel mee kunnen doen.
Hoe (bege)leid je werknemers met een beperking? Mentorwijs van Werkzaak Rivierenland leert leidinggevenden hoe ze mensen met een beperking goed kunnen begeleiden.
10//2017

Reacties

  1. Geplaatst door: Jeanine Wessels

    Ik ben nog niet zolang geleden een Beschermingsbewindvoeringspraktijk gestart en ben nog in afwachting van de goedkeuring vanuit het CBM. ALs psycholoog en mentor is mijn kernactiviteit in het bewindvoeringsproces eveneens de zelfredzaamheid! Dus dit artikel en wetenschappelijk inzicht ondersteunt mijn intuïties dat ik als bewindvoerder eerst orde op zaken – in financiele zin – moet stellen zodat de stress van de client vermindert en dan aandacht aan de client besteden om hem/haar te helpen zich weer zelfstandig te kunnen redden! Dus bedankt voor dit prachtige artikel

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

code

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

10//2017