Hoe-vertel-ik-het-de-raad

Hoe maak je een narratief in het sociaal domein?

Werken aan vertrouwen

Kan het maken van een narratief een gemeente helpen bij de transformatie in het sociaal domein? En kan dat narratief helpen om het gesprek over deze transformatie aan te gaan met de gemeenteraad? Deze vragen legde Divosa voor aan Kirsten Notten en Sigrid van Iersel, twee storytellers met jarenlange ervaring met taaie maatschappelijke vraagstukken. In Trots op je vak geven zij het antwoord.

 

Op het Divosa-symposium over ‘Ruimte voor professionals: een kwestie van leiderschap’ van 9 februari 2018 pleitte hoogleraar management van cultuurverandering Marcel Veenswijk voor het gebruik van een narratief. Een narratief is een gestructureerd verhaal over gebeurtenissen en personages, waarmee we betekenis geven aan ervaringen, problemen of oplossingen. Divosa wil graag weten hoe je tot zo’n verhaal komt en hoe je het vervolgens kunt inzetten. Vanuit onze ervaring met storytelling stelden wij (Kirsten Notten en Sigrid van Iersel) voor om dat te laten zien met een kleinschalig experiment bij één gemeente. Dat experiment zou twee resultaten opleveren:
1. een narratief voor deze gemeente en
2. een reflectie op hoe we dit gedaan hebben.
Die reflectie is het verhaal dat je nu gaat lezen.

DIE ENE GEMEENTE

Divosa was net betrokken geraakt bij het vernieuwende initiatief van de gemeente Uden voor de ‘Ujese coöperatie’. Dit is een plan om mensen met een bijstandsuitkering betaald en betekenisvol werk te laten doen. Daarbij gaat het om werk in de brede zin van het woord – ook mantelzorg, dagbesteding en vrijwilligerswerk behoren ertoe.

Bedenker van dit plan is Juanita van der Hoek, programmamanager Sociaal domein in Uden. Zij reageerde direct enthousiast op het aanbod om een verhaal te maken dat vertelt waarom het initiatief voor de Ujese coöperatie zo belangrijk is. “We kunnen alle hulp gebruiken”, liet zij ons weten.

WAAROM VERHALEN?

Wij werken met verhalen om gemeenschappen te versterken, om het eigenaarschap van mensen te vergroten en om te leren en innoveren vanuit de geleefde praktijk van bewoners en medewerkers. Soms denken mensen dat het er bij storytelling om gaat mensen te overtuigen met een goed en pakkend verhaal. Dat kan weliswaar handig zijn, maar het is niet wat wij doen. Wij stellen vragen, luisteren en helpen mensen hun eigen oplossingen te vinden.

Wij werken onder meer met Appreciative Inquiry, waarderend onderzoeken. Een uitgangspunt hierbij is dat alle betrokkenen nodig zijn om een verandering tot stand te brengen. We hebben Juanita daarom gevraagd of ze een groepje kon vormen van bewoners, medewerkers, raadsleden én de wethouder.

VERHALEN VOL MOGELIJKHEDEN

Zo komen acht deelnemers in het Udense gemeentehuis bij elkaar om samen te ontdekken wat het verhaal (het narratief) wordt over de Ujese Coöperatie. Het plan is weliswaar nog in de maak, maar de urgentie is groot, vertelt initiatiefnemer Juanita aan de deelnemers. “Ondanks al onze inspanningen hebben er in Uden nog steeds achthonderd mensen een uitkering. Wat we ook doen binnen de bestaande kaders, het lukt gewoon niet om dat aantal te verminderen.”

Gespreksleider Kirsten Notten nodigt de deelnemers uit om verhalen te delen over mensen die erin geslaagd zijn om betekenisvol werk te gaan doen. Soms lijkt een idee totaal onmogelijk, maar lukt het toch. Wat gebeurt er dan? Waardoor slaagt het plan?
Bewoner Marcel Klösters trapt af met een verhaal over twee mensen die een goede baan vaarwel zeiden om een vegetarisch restaurant te beginnen. Dat restaurant werd een onverwacht groot succes. Een ander verhaal komt van bewoner Karin Thuis, die zelf enige tijd in de bijstand zat en nu de initiatiefnemer is van een sociale onderneming. Langzaam maar zeker vult de ruimte zich met verhalen vol mogelijkheden. Daar horen de plannen van de gemeente Uden misschien ook bij.

RODE DRADEN TREKKEN

Een narratief komt tot stand op basis van de verhalen van betrokken mensen. Als storytellers maken wij gebruik van het werk van de Zuid Afrikaanse Chené Swart: ‘Re-Authoring the World’. Swart helpt gemeenschappen en organisaties om een nieuw verhaal over zichzelf te vertellen. Dat doet ze door de betrokkenen ervaringen met elkaar te laten delen en daar vervolgens samen een rode draad door te trekken. Van vele kleine en persoonlijke verhalen (microverhalen) maken mensen zo hun gezamenlijke, grotere narratief.

Het tweede deel van onze sessie in Uden is er dan ook op gericht om met elkaar te ontdekken welke thema’s of elementen vaak terugkomen en passen bij wat er in Uden speelt. Factoren die deze deelnemers steeds opnieuw noemen zijn de bereidheid om er tijd in te steken, speelruimte en volharding. Rode draden genoeg.

DOORSLAGGEVEND: VERTROUWEN

Wat ook vaak terugkomt in de verhalen is vertrouwen krijgen en vertrouwen geven. “Als raadslid wil ik horen dat er minder mensen in de uitkering komen en meer mensen aan het werk zijn”, zegt raadslid Annemarie van Asseldonk. “Als we daarin vertrouwen hebben, dan gaat het goed. En als er financiële onzekerheden zijn, dan willen we dat op tijd weten, zodat we nog keuzemogelijkheden hebben. We letten vanuit de raad op de portemonnee.”

Annemarie is bij de planvorming voor de Ujese Coöperatie blij als ze niet alleen een beleidsplan met de cijfers toegestuurd krijgt, maar ook persoonlijke verhalen te horen krijgt.
“Als ik mensen ontmoet en voel dat dit plan gedragen wordt, dan helpt dat enorm. Als we erin geloven, zijn we bereid ervoor te gaan.”
Na een korte stilte zegt ze: “In mijn werk als psychotherapeut heb ik geleerd dat één factor doorslaggevend is: dat je als therapeut in je cliënt kunt geloven. Dán kan die persoon zich ontwikkelen. Als er geen klik is, kun je mensen beter doorverwijzen naar iemand anders.”

Deze opmerking kan rekenen op herkenning bij veel deelnemers. Bewoners hebben begeleiders en klantmanagers nodig die in hen geloven. Net zoals medewerkers managers nodig hebben die in hen geloven. Aandacht voor mensen, in iemand geloven. Het woord vertrouwen krijgt in het gesprek steeds meer diepgang en betekenis.

WAT IS DE PLOT?

“Welke plot past bij jullie verhaal?”, wil Kirsten vervolgens weten. Gaat jullie verhaal over de zoektocht naar de heilige graal? Over de strijd tegen het monster? Of is dit toch een Assepoesterverhaal?

Vanuit het perspectief van burgers gaat het verhaal over ET of Shrek, vinden de deelnemers aan deze sessie. Ook al ben je eigenaardig, je mag zijn wie je bent. De deelnemers worden helemaal enthousiast van dit beeld. En ook vanuit het perspectief van de medewerkers van de gemeentelijke organisatie roept het groene, menselijke monster Shrek een passend beeld op. Want ook binnen de organisatie moet je ‘eigenaardig’ kunnen zijn om iets te bereiken.

De tijd is te kort om het narratief helemaal met elkaar uit te werken. Maar de ingrediënten hebben de deelnemers nu zelf verzameld. Wij hebben vervolgens de taak op ons genomen om uit deze ingrediënten het narratief te destilleren en op te schrijven. Met Shrek als het centrale beeld.

VERHAAL GROEIT MEE

In het narratief hebben we de drie lagen aangebracht die bij een verandering in een gemeente aanwezig zijn: het perspectief van bewoners, medewerkers en bestuur. Op elke laag speelt het ‘geloven in iemand’. En in elke laag hebben we één van de microverhalen gebruikt die de deelnemers verteld hebben.

Het narratief dat we met elkaar gemaakt hebben (zie kader), is een momentopname die is vastgelegd met een beperkt aantal personen in een korte tijdsperiode. Om een completer narratief te maken, zouden er meer mensen bij het proces betrokken moeten zijn: mensen met een bijstandsuitkering die straks wellicht mee gaan doen met het experiment, mensen uit de financiële en juridische sector van de gemeente, werkgevers, … En bedenk je ook dat andere raadsleden weer andere ervaringen hebben.

Dit is dus een aanzet. Het proces om het narratief te maken, gaat door. Als de ‘Ujese coöperatie’ op kleine schaal van start gaat, levert dat nieuwe verhalen op. Zo blijft een narratief meegroeien met de ontwikkelingen. Het is dan ook niet alleen een verhaal om te gebruiken, maar ook een proces om elkaar steeds opnieuw relevante verhalen te vertellen.

Tekst: Kirsten Notten en Sigrid van Iersel
Foto’s: de Beeldredaktie/ Van Assendelft Fotografie

Het narratief voor Uden

De lange versie van het narratief is te lezen in het artikel De gemeente Uden wil in Shrek geloven.

Dit is de korte versie: 

Het menselijke monster Shrek uit de gelijknamige animatiefilm wil geen klatergoud. Shrek mag dan niet moeders mooiste zijn, maar hij is wel echt en zichzelf. Zo wil de gemeente Uden ook naar de mensen in de bijstand kijken. Hun kwaliteiten en behoeften worden lang niet altijd gezien.

De gemeente wil juist in deze mensen geloven, zodat ze net als Shrek echt en zichzelf kunnen zijn. Daarom is het nodig dat de gemeente mensaandacht organiseert, zowel voor de bewoners als voor haar medewerkers en bestuurders. Lukt dat niet, dan zitten dezelfde mensen over tien jaar nog steeds in de bijstand. Bewoner Marcel Klösters over die uitdaging: “Als het ooit gaat gebeuren, dan is het nu. Dit is het goede moment.”

Workshop

 

Deel dit artikel!

Wellicht vind je dit ook interessant:

De gemeente Uden wil in Shrek geloven Gemeente Uden zoekt samen met storytellers Van Iersel en Notten naar een narratief voor de Ujese Coöperatie en vindt Shrek.
Op de loonlijst in ruil voor (vrijwilligers)werk o... Programmamanager sociaal domein Juanita van der Hoek brengt de parallelle economie van Ton Wilthagen in praktijk in de gemeente Uden.
‘Salaris, waardering, groei: daar vaart iedereen w... Arbeidsconsulent Brigitte van der Sluis van gemeente Uden is enthousiast over de Ujese Coöperatie waarin ook mantelzorg betaald wordt.
15//2018

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

code

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

15//2018