VAKKENVULLERS DOORBREKEN SCHOTTEN BIJ GEMEENTEN


Het werk is er al en is makkelijk aan te passen

Sociale supermarkt en re-integratie in het groen

Sociale ondernemingen bieden gemeenten interessante kansen om meerdere doelstellingen aan elkaar te knopen, zoals groenonderhoud, participatie en leefbaarheid. Maar ‘domeinen overstijgen’, hoe doe je dat? Twee onderzoeksteams komen met aanbevelingen.

 

Retail, re-integratie en relatie met het dorp: daarvoor staan de drie R-en in de naam van buurtwinkel Superrr. In de vestiging in het Gelderse dorp Almen draaien vijftien tot twintig mensen mee met een afstand tot de arbeidsmarkt. Deze ‘meewerkers’ vullen de schappen, houden de winkel schoon, bedienen de kassa en maken een praatje met de klanten. De meesten hebben een bijstandsuitkering. Zij doen werkervaring op om hun kans op een betaalde baan te vergroten. Maar ook mensen met een beperking kunnen meewerken als dagbesteding.

De meewerkers krijgen niet betaald. Zo perkt Superrr zijn personeelskosten in. De buurtwinkel ontvangt een financiële bijdrage van de gemeente voor de re-integratie en dagbesteding, waarmee Superrr zijn winkels draaiende kan houden in gemeentekernen die voor gewone supermarkten veel te klein zijn. Evengoed gaat dit niet zonder bereidwillige dorpsbewoners die hun inkopen komen doen.

Een echte werkomgeving

Een ‘sociale supermarkt’ die bijdraagt aan de leefbaarheid in het dorp en tegelijkertijd werk biedt aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt: het lijkt een mooie integrale oplossing waarmee de gemeente meerdere doelstellingen tegelijkertijd bereikt en waarmee de schaarse financiële middelen zo efficiënt mogelijk benut worden. Maar is het dat ook echt?

De gemeente Lochem, waar Almen onder valt, en Steenwijkerland lieten bureau NYFER een onderzoek doen naar de effecten van veertien Superrr-vestigingen in heel Nederland. Hieruit blijkt dat drie van de tien re-integratiecliënten betaald werk vinden na een traject bij Superrr. Zij hervinden hun zelfvertrouwen en ontwikkelen arbeidsritme, communicatieve vaardigheden en plezier in het werk.

Vooral jongere mensen die langere tijd buiten het arbeidsproces staan, hebben daar baat bij. “Veel meewerkers zijn enorm enthousiast”, zegt projectleider Luciënne Berenschot. Ze merken dat ze in een echte werkomgeving kunnen functioneren – daar twijfelden ze vooraf vaak aan. Dat geldt overigens niet voor mensen die wat ouder zijn en al werkervaring hebben.”

 

‘Bijna de helft van alle ouderen kan zich thuis beter redden dankzij de aanwezigheid van de supermarkt’

 

Ontmoetingsplek

Voor de ruim elfhonderd inwoners van Almen gaan de effecten van Superrr nog veel verder. Vrijwel iedereen vindt de aanwezigheid van de winkel belangrijk. Bijna de helft van alle ouderen in Almen blijft langer in het dorp wonen en kan zich thuis beter redden dankzij de aanwezigheid van de winkel en de bezorgservice. Dat geldt vooral voor 75-plussers. Bovendien is de winkel een belangrijke ontmoetingsplek. Daarmee spaart de gemeente kosten uit voor Wmo-ondersteuning thuis of in de vorm van dagbesteding.

De rekening

Als gemeenten de mogelijkheden om meewerkers te plaatsen volledig benutten, is het hele project per saldo financieel aantrekkelijk voor gemeenten, concluderen de onderzoekers. Met de besparingen op de uitkeringen na uitstroming en de Wmo-diensten kunnen gemeenten de projectfinanciering voor een Superrr-vestiging zelfs ruimschoots terugverdienen.

Maar het is geen eenvoudig concept, stellen de onderzoekers tegelijkertijd vast. Want de onderzochte gemeenten benutten de plaatsingsmogelijkheden bij Superrr slechts ten dele, vooral vanwege de schotten tussen beleidsterreinen. Sociale diensten hebben vaak het gevoel dat zij de rekening moeten betalen voor een leefbaarheidsinitiatief in een dorp. Dat komt ten laste van hun slinkende re-integratiebudget. Ook hebben ze moeite om een continue bezetting van de trajecten te garanderen.

Meer doelgroepen

De Wmo-afdeling was in beide gemeenten niet bij de uitvoering betrokken. Dat gaat nu waarschijnlijk veranderen: de betrokken gemeenten hebben interesse in de preventieve werking van Superrr op de ondersteuning van ouderen. Ook zien ze mogelijkheden om mensen met een beperking en jongeren vanuit het voortgezet speciaal onderwijs (VSO) in te zetten in de winkel. Met deze verbreding van doelgroepen kan de gemeente de capaciteit bij een Superrr beter benutten.

Een concreet initiatief als Superrr helpt wel om de schotten tussen Wmo, Participatie en Jeugd doorbreken, ziet Berenschot. “Tot nu toe hebben gemeenten vooral langs de traditionele lijnen gewerkt om de transities ordelijk te laten verlopen. Nu dat is gelukt komt er meer ruimte om door te ontwikkelen en dwarsverbanden te leggen.”

Blik op de goedkoopste aanbieder

Door de samenwerking met een Superrr komen dus kansen aan het licht die voorheen onbenut bleven. Soortgelijke conclusies trokken ook de onderzoekers van Wageningen Universiteit. Zij deden onderzoek naar de mogelijkheden die werken in het groen biedt voor re-integratie van mensen met psychische problemen. Gemeenten hebben ook groenonderhoud uit te besteden, waarvoor voorheen vaak een sw-bedrijf ingeschakeld werd. Extra kansen voor sociale ondernemingen dus.

Maar vooral in grote gemeenten als Amsterdam en Utrecht is het lastig om schotten te doorbreken, bijvoorbeeld tussen zorg, welzijn en kwaliteit van de leefomgeving. “Bij aanbestedingen is de blik van gemeenten bovendien vaak economisch: de goedkoopste aanbieder wordt gekozen”, zegt onderzoeker Jan Hassink. “Terwijl de kosten in de breedte dalen als gemeenten ook andere doelen meenemen bij het beoordelen van aanbieders.”

Twee vliegen in één klap

Een van de gemeenten die betrokken waren bij het Wageningse onderzoek is Renkum. “De gemeente telt vijf dorpen en heel veel groen, dus het is een uitgelezen kans om mensen hier te laten werken”, verklaart José Krechting, beleidsmedewerker Werk & Participatie.
Het sw-bedrijf waarbij Renkum aangesloten is, houdt in 2018 op te bestaan. “We laten de sw-mensen nu met gewone medewerkers van de gemeente in het groen werken”, zegt Krechting. “We zijn verplicht om hun werk aan te bieden. Dit werk is er al, het is lokaal te organiseren en het is makkelijk aan te passen aan de behoeften van verschillende deelnemers: individueel of in een groep, met weinig of veel prikkels. Zo slaan we twee vliegen in één klap.”

In Renkum zijn goede relaties tussen Werk & Participatie en de afdeling groen. “Mijn collega’s snappen wel dat dit werk geschikt is en zijn bereidwillig om de deelnemers aan te sturen”, zegt Krechting. “Het vraagt om nieuwsgierigheid en een beetje begrip voor elkaar. Bouw het rustig op, dan zie ik nog veel meer mogelijkheden.”

Tekst: Sigrid van Iersel
Foto’s: Annelies van ‘t Hul

Vakkundig aan het werk

Wat werkt nu echt bij interventies in het sociaal domein? Welke methode op het gebied van re-integratie is effectief? En wat is de beste manier om armoede te bestrijden? Om wetenschappelijk gefundeerde antwoorden te krijgen op dit soort vragen, werken VNG, Divosa, UWV en de ministeries van SZW en VWS samen in het meerjarige kennisprogramma ‘Vakkundig aan het werk’. Met als doel: het ontwikkelen van nieuwe wetenschappelijke kennis waar de gemeentelijke uitvoeringspraktijk van kan profiteren. Uiteindelijk moet dat een effectievere dienstverlening aan de burger opleveren.

Meer informatie:

Onderzoeksontwikkelagenda VNG
Kennisprogramma Vakkundig aan het werk

Wat werd er onderzocht bij Superrr?
De gemeente Lochem en Steenwijkerland en sociale onderneming Support & Co lieten bureau NYFER een onderzoek doen naar de maatschappelijke effecten en financiële kosten en baten van Superrr-vestigingen in kleine kernen. Zie het filmpje

Wat werd er onderzocht bij re-integratie in het groen?
Wageningen Universiteit inventariseerde de verschillende initiatieven op het gebied van re-integratie in het groen en hield interviews met de aanbieders en de betrokken beleidsmedewerkers. Het onderzoek geeft inzicht in de opzet en werkwijze van de initiatieven, de mensen die er gebruik van maken, de werkzame elementen en effecten van groene praktijken, financiering en inbedding in het lokale beleid.

Belangrijkste tips voor gemeenten

Werk aan een geleidelijke ontschotting, zodat doelen en financiële middelen van verschillende beleidsterreinen aan elkaar gekoppeld worden. Met bijvoorbeeld groen, leefbaarheid en participatie kunnen gemeenten verschillende doelstellingen halen. En dankzij de koppeling is meer budget beschikbaar. Per saldo kan een gemeente bovendien met minder middelen haar taken goed uitvoeren.

Zie de samenwerking met sociale ondernemingen als een investering. Daarvoor is ruimte nodig voor stapsgewijze innovatie ‘boven de domeinen’. Begin met het inzetten van 5 procent van het budget voor integrale initiatieven. Een klein daadkrachtig team met een grondige kennis van de lokale samenleving kan dit budget investeren in nieuwe initiatieven.
Beloon succesvolle re-integratie door een deel van de gerealiseerde besparingen op uitkeringslasten te herinvesteren in re-integratie. Dat is een prikkel voor gemeenten om te sturen op resultaat.

Deel dit artikel!

Wellicht vind je dit ook interessant:

Re-integratie bij aanvang leidt tot minder bijstan... Hoogleraar De Koning over WerkLoont : ‘Al met al een zinvol programma’
09//2017

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

code

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

09//2017