artikel-7 richtingaanwijzers voor de uitvoeringspraktijk


7 richtingaanwijzers voor de uitvoeringspraktijk

Wat werkt voor wie en waarom?

Praktische handvatten aanreiken om mensen aan werk te helpen of armoede te bestrijden: dat is het belangrijkste doel van de wetenschappelijke onderzoeken in het kader van het programma Vakkundig aan het Werk. Na twee jaar tekenen enkele contouren zich af. Zeven kersverse bevindingen waarmee gemeenten hun voordeel kunnen doen.

 

Een glazen bol waarin je direct ziet welke burger of cliënt een dwingende aansporing nodig heeft of juist een zachte hand: zo zal de gemeentelijke uitvoeringspraktijk er vermoedelijk nooit uitzien. Maar een routekaart of tenminste wat wegwijzers in het doolhof van verschillende benaderingen en begeleidingsmethodes, dat is meer dan welkom. Gemeenten hebben behoefte aan meer duidelijkheid over wat wel en niet werkt in het sociaal domein. En vooral: voor wie.

Veelkleurige mix

Om meer houvast te geven – en ook nog wetenschappelijk onderbouwd – ging twee jaar geleden het programma Vakkundig aan het Werk van start. Inmiddels zijn er 34 onderzoeksprojecten in uitvoering of afgerond bij gemeenten, uitvoerende instellingen, cliënten en partnerorganisaties. Dit is een veelkleurige mix van kortdurende projecten en meerjarige onderzoeken. Ook gaat het om uiteenlopende doelgroepen: van langdurige thuiszitters en mensen met ernstige schulden tot vluchtelingen met een status en mensen die met een klein steuntje weer gemakkelijk de arbeidsmarkt op kunnen.

Duurzame uitstroom

Om wetenschappelijk onderbouwde conclusies te trekken over wat werkt voor wie, is het nog te vroeg. Diverse onderzoeken zijn gericht op uitspraken over de langere termijn en lopen door tot 2022. Toch geven de afgeronde en nog lopende onderzoeken enkele interessante inkijkjes in de machinekamers. Een overzicht van zeven bevindingen:

1. Een wake-up-call helpt om in actie te komen

In hoeverre helpt een duwtje in de rug om mensen zonder baan in beweging te brengen? En wat levert dat dan op in termen van uitstroom? Voor deelnemers met een niet al te grote afstand tot de arbeidsmarkt lijkt dat extra zetje inderdaad een stimulans om in actie te komen. Bij het project WerkLoont in Rotterdam moeten deelnemers een sollicitatietraining volgen en doen zij een dag in de week verplicht werk. Uit het onderzoek dat Jaap de Koning voor de gemeente Rotterdam uitvoerde, blijkt dat deze cliënten gemiddeld minder (en minder lang) een uitkering hebben.

Vooral voor mensen die het niet gewend waren om te solliciteren blijkt WerkLoont een prikkel om in beweging te komen. Het is een wake-up-call, zegt De Koning naar aanleiding van zijn onderzoek. Deelnemers zien in dat ze bepaalde vaardigheden missen om effectief te kunnen solliciteren. Verder beseffen ze dat ze niet zomaar een uitkering krijgen. Sommigen worden ook afgeschrikt door onderdelen van het programma, in het bijzonder door de verplichte werkdag. Ze gaan daardoor harder en breder zoeken naar een baan.

2. Motivatie is belangrijker dan belemmeringen

Als kandidaten een grote intrinsieke motivatie hebben voor bepaald werk, is het heel belangrijk om daar goed bij aan te sluiten. Mensen die vanuit de bijstand een parttime onderneming opzetten, kunnen gaan vliegen als hun activiteiten goed passen bij hun persoonlijke wensen en leefomstandigheden. Mensen met een lichamelijke handicap zien bijvoorbeeld ineens kansen om met een eigen bedrijfje zelf werk te creëren.

De meest initiatiefrijke deelnemers hebben daarbij de meeste kans op succes, blijkt uit het onderzoek van RadarAdvies. Dit zijn ook vaak mensen met een intrinsieke motivatie. Let bij de selectie van kandidaten daarom vooral op motivatie en minder op hun afstand tot de arbeidsmarkt, luidt het advies aan gemeenten.

Zinvol werk en intrinsieke motivatie zijn ook belangrijke succesfactoren voor de Zwolse sociale onderneming Binthout. De deelnemers (mensen met een psychische of psychiatrische beperking) ontvangen geen salaris voor hun houtbewerkingsactiviteiten, al ontvangen ze wel een uitkering. Complimenten en veel jongensachtige ‘lompe lol’ zijn veel belangrijker om hun werk met plezier te doen dan een financiële beloning. Bovendien zijn de medewerkers enorm trots dat zij bij dit bedrijf designproducten van gerecycled stadshout maken.

3. Lotgenoten helpen elkaar

Onderdeel zijn van een sociale gemeenschap met herkenning, steun, samenwerking en stimulans. Dat is een van de werkzame bestanddelen om kwetsbare mensen naar werk te begeleiden, bijvoorbeeld via projecten in het groen.

‘Door elkaar te bemoedigen vinden mensen onderaan de participatieladder de eerste stap naar boven’

In Leeuwarden helpen bewoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt elkaar aan contacten en zelfvertrouwen. Door elkaar te bemoedigen vinden mensen onderaan de participatieladder de eerste stap naar boven. Deze peer groups van mensen die langdurig zonder werk zitten, blijken elkaar effectief te ondersteunen om kleine stapjes te nemen richting vrijwilligerswerk, opleiding of baan. Ze zijn gemotiveerd om elkaar verder te helpen. De wens om meer zelfvertrouwen te ontwikkelen hangt sterk samen met de behoefte om van betekenis te zijn voor anderen.

Bij het Rotterdamse project Heilige Boontjes voor (voormalige) straatjongeren weten de begeleiders wat het is om verslaafd te zijn en geen dak boven je hoofd te hebben. Ze zijn geloofwaardig en weten de jongeren daarmee te binden.

4. Begeleiding naar werk is het belangrijkst

De arbeidsmarkt is flink veranderd. De flexibilisering van de arbeidsmarkt zet door, het stapelen van verschillende parttime banen om voldoende inkomen te verwerven neemt toe. Begeleid daarom niet naar een baan, maar naar werk, adviseert onderzoeker Bob de Levita van Radar Advies. Parttime ondernemen vanuit de bijstand blijkt daar een uitstekende vingeroefening voor te zijn. De deelnemers krijgen interessante contacten en ontplooien initiatieven. Linksom of rechtsom kan het zo een route zijn naar werk: een dienstverband, een eigen onderneming of een combinatie van beide.

‘Parttime ondernemen is voor gemeenten een bijna gratis re-integratie-instrument’

40 procent van de kandidaten uit het onderzoek maakte na een jaar geen gebruik meer van een bijstandsuitkering. Een deel ging via het Bbz (Bijstandsbesluit voor zelfstandigen) ondernemen, het andere deel vond regulier werk. De inkomsten van het ondernemerschap kan de gemeente verrekenen met de uitkering, waarmee de kosten van de begeleiding zo goed als terugverdiend worden.

Het is voor de gemeente een bijna gratis-re-integratie-instrument, concludeert Radar Advies. Het is daarom volgens de onderzoekers de moeite waard om parttime ondernemen vanuit de bijstand goed op poten te zetten.

5. Ruimte voor slimme koppelingen

Werk aan een geleidelijke ontschotting binnen gemeenten, zodat doelen en financiële middelen van verschillende beleidsterreinen aan elkaar gekoppeld worden. Met bijvoorbeeld groen, leefbaarheid en participatie in een gezamenlijk project kan een gemeente meerdere vliegen in een klap slaan, blijkt uit het onderzoek naar samenwerking met sociale ondernemingen. Dankzij de koppeling is meer budget beschikbaar om diverse doelstellingen te bereiken. Per saldo kan een gemeente bovendien met minder middelen haar taken goed uitvoeren.

6. De juiste begeleider is een succesfactor

Een belangrijke sleutel tot een duurzame plaatsing van kwetsbare werknemers is de rol van de direct leidinggevende. Dat is een van de belangrijkste uitkomsten van de onderzoeken naar de training Mentorwijs en het project Heilige Boontjes in Rotterdam.

De leidinggevende dient heldere verwachtingen te stellen en medewerkers te motiveren met goede voorbeelden. Dat vraagt om specifieke vaardigheden van de leidinggevende. Bij de training Mentorwijs kunnen leidinggevenden deze kennis en vaardigheden ontwikkelen en versterken. De activiteiten, doelen en onderbouwing van deze training zijn verwerkt in een toegankelijk handboek. Jobcoaches van gemeenten of professionals van werkgeversservicepunten kunnen deze trainingen aanbieden aan leidinggevenden die werkzaam zijn bij bedrijven in de eigen regio.

‘Een brede groep collega’s moet achter de keuze staan om kwetsbare medewerkers in dienst te nemen en te houden’

De ervaringen die een leidinggevende tijdens de training opdoet, hebben vaak een positief effect op het hele bedrijf. Er is meer begrip voor het gedrag van kwetsbare collega’s, waardoor meer ruimte ontstaat voor flexibele oplossingen. Dit is noodzakelijk omdat een bredere groep van collega’s achter de keuze moet staat om kwetsbare medewerkers in dienst te nemen en te houden.

7. Denk in kleine stappen

Kwetsbare deelnemers dienen de ruimte te krijgen om zich in kleine stappen te ontwikkelen, zo blijkt uit meerdere onderzoeken. Zo kan de druk voor deelnemers aan parttime ondernemen in de bijstand te groot worden als de winstverwachtingen te hoog zijn. Het accent moet daarom liggen op het aanleren van vaardigheden om zelfstandig een inkomen te genereren, op goed functioneren in een werksetting en op het opdoen van nieuwe contacten.

Gemeenten hebben nog te weinig functies voor bewoners die nog niet klaar zijn voor scholing of werk, stelde onderzoeker Dirk Willem Postma vast naar aanleiding van zijn onderzoek naar peer groups in Leeuwarden. Deze mensen moeten eerst een – met name sociaal – leerproces doorlopen, zodat ze weten wat ze willen en wat ze kunnen. Vooral in dat leerproces vervullen lotgenoten een belangrijke rol.

Voor cliënten met grote schulden en andere complexe problemen is het denken op de lange termijn te veel gevraagd, blijkt uit de kennis die rondom mobility mentoring is opgedaan. Eerst dient er aandacht te zijn voor geldstress, dan pas komen de andere doelen ter sprake.

Gecombineerde aanpak

Deze resultaten van het onderzoeksprogramma Vakkundig aan het Werk geven een eerste beeld van wat werkt en niet werkt en voor wie. De grootste uitdaging zit vervolgens in het vinden van de beste aanpak voor werkzoekenden met complexe problemen op meerdere gebieden tegelijkertijd. Onderzoekers verwachten dat een gecombineerde aanpak de beste resultaten oplevert: het wegnemen van belemmeringen gecombineerd met arbeidsbemiddeling. Als daar meer zicht op is, kan dat leiden tot gepersonaliseerde re-integratietrajecten. Dan krijgen gemeenten niet alleen richtingaanwijzers tot hun beschikking, maar ook routeplanners.

Tekst: Sigrid van Iersel
Beeld: Annelies van ‘t Hul

Vakkundig aan het werk

VNG, Divosa, UWV, ZonMw en de ministeries van SZW en VWS werken samen in het meerjarige kennisprogramma Vakkundig aan het werk. Doel hiervan is: het ontwikkelen van nieuwe wetenschappelijke kennis waarvan uitvoerders in het sociaal domein kunnen profiteren. Dat moet een effectievere dienstverlening aan de burger opleveren.

De thema’s in het kennisprogramma zijn re- integratie, schuldhulpverlening en armoedebestrijding, methodisch en integraal werken. Tot nu toe zijn negentig gemeenten en 24 kennisorganisaties betrokken bij de onderzoeken. De helft van de onderzoekers is afkomstig van universiteiten en hogescholen, het andere deel van particuliere onderzoeksbureaus.

Deze serie artikelen belicht recente onderzoeken in het kader van dit kennisprogramma en laat zien wat werkt en niet werkt in het sociaal domein.

Alle onderzoeksrapportages en eindproducten zijn beschikbaar als factsheets en handreikingen voor het toepassen van de interventies in de praktijk op de website van Zonmw.

Deel dit artikel!

Wellicht vind je dit ook interessant:

Big data in het sociaal domein Wat zijn de kansen en valkuilen om de effectiviteit en kwaliteit van gemeentelijke re-integratie te verbeteren met gebruik van big data? 
Meteen aan de slag of eerst meer taal- en werkerva... Hoe helpen we vluchtelingen effectief aan het werk?
Hoe (bege)leid je werknemers met een beperking? Mentorwijs van Werkzaak Rivierenland leert leidinggevenden hoe ze mensen met een beperking goed kunnen begeleiden.
12//2017

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

code

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

12//2017